loader

Risicogestuurd waterbeheer?

Waterbeheerders stappen steeds meer over op risicogestuurd beheer van hun ‘assets’. Maar wat bedoelen ze daar dan mee, waarom doen ze dat en wat is het verschil precies met niet risicogestuurd werken? Wat is het doel van deze website en waarom is de indeling van Plan-Do-Check-Act gebruikt? Hieronder lees je het.

[De website wiewatwater.nl is nog in ontwikkeling. Mogelijk werkt nog niet alle functionaliteit zoals verwacht en de website wordt op dit moment gevuld met artikelen.]

Wat is risicogestuurd waterbeheer?

Er bestaan nog altijd veel verschillende interpretaties van de term ‘risicogestuurd werken’. Vaak wordt de term gebruikt bij de uitvoering van projecten,  in het kader van projectmanagement dus.

Op deze website is risicogestuurd waterbeheer gedefinieerd als: het baseren van je beheerbeslissingen op het risico dat het watersysteem of een onderdeel daarvan veroorzaakt. Met risico wordt op deze website het faalrisico, het risico op niet-functioneren, bedoeld. Het faalrisico is rekenkundig gezien de kans dat iets faalt binnen een bepaald tijdsbestek maal het effect als het faalt. Je bepaalt faalkans en -effect van de onderdelen van het watersysteem en op basis daarvan bekijk je waar het risico op niet-functioneren het grootst is. Voor die risicovolle plekken moeten vervolgens de meest effectieve maatregelen bepaald en uitgevoerd worden. Het meest effectief is daarbij die maatregel(combinatie) waarbij  de verhouding tussen risicoreductie en kosten over het gehele watersysteem gezien het meest gunstig is. Maar hoe bepaal je die faalkans en het faaleffect? En wat is precies falen? Moet je dan niet eerst weten wat het systeem wel moet doen? Hoe kun je risicoreductie en kosten met elkaar vergelijken? Dit zijn de vraagstukken die risico-sturing lastig maken. Op wiewatwater.nl vindt u kennis en ervaringen die zijn opgedaan op deze vraagstukken, binnen en buiten de watersector.

 

Waarom risicogestuurd waterbeheer?

Budgetten van waterbeheerders zijn uiteraard beperkt. Je kunt niet alles doen wat je zou willen. Je wilt als eerste de plekken aanpakken waar het systeem het slechtste functioneert en waar je je euro’s het meest effectief kunt inzetten. Zodra duidelijk is welke plekken als eerste moeten worden aangepakt moet je maatregelen gaan afwegen. Is baggeren, duikers schonen, een natuurvriendelijk oever aanleggen of de sluisdrempel verlagen de beste maatregel? Risicosturing is een werkwijze die goed aansluit bij de intuïtieve gedachtengang van mensen bij het nemen van beslissingen. Risicosturing omvat een gestructureerde systeemanalyse (risico-inventarisatie en – analyse), op basis waarvan de beste beheermaatregelen en een onderbouwde prioritering voor die maatregelen bepaald worden.

 

Waterbeheerders doen al lang aan risicogestuurd waterbeheer!

Dat klopt. Feitelijk gebeurt waterbeheer altijd al risicogestuurd. Daarbij gebeurde in het verleden echter veel op gevoel. Risico (kans maal effect) werd nooit echt ontrafelt, maar wel besteedde men veel tijd en geld aan plekken waar de ellende groot was zodra het mis ging of juist aan plekken waar vaak iets misging, ongeacht hoe erg het was dat het misging. In de huidige tijd wil men dat alle uitgaven worden verantwoord. Bovendien leven we in het datatijdperk; we meten ons suf en verzamelen terabytes aan data over het functioneren van systemen, ook van watersystemen. Vooral door deze twee ontwikkelingen wordt de roep om over te schakelen op expliciet en goed onderbouwd risico-gestuurd beheer van kritieke systemen sterker en is het bovendien ook beter mogelijk geworden. Waarom steken we zoveel geld in het beheer van onze dijken of in het verbeteren van de waterkwaliteit? Wat levert het op? Of andersom: steken we wel genoeg geld in die zaken? Misschien moet er juist meer geld naartoe want als er een inundatie is doordat die watergangen niet gebaggerd zijn, is de schade vele malen groter dan wat baggeren kost.

Methodieken om die afwegingen te kunnen maken zijn inmiddels enkele decennia in gebruik, vooral in de luchtvaart, defensie-apparaten, de auto-industrie en beheer van infrastructuur.

 

Waarom wiewatwater.nl?

Voor die waterbeheerders die de overstap willen maken naar expliciet en onderbouwd risicogestuurd waterbeheer is wiewatwater.nl gemaakt. De site bevat informatie over de beschikbare methodieken om risicogestuurd waterbeheer te implementeren en uit te voeren, maar bevat ook voorbeelden.

 

Waarom de PDCA-indeling?

De informatie op wiewatwater.nl is gerubriceerd volgens Plan-Do-Check-Act.  De PDCA-werkwijze heeft in directe zin niet zoveel met risicosturing te maken maar sluit er wel goed op aan. Waterbeheer kun je, evenals het beheer van andere systemen, opdelen in een aantal hoofdstappen die steeds weer terugkomen: Plan, Do, Check en Act. Het doel van beheer is de mate van functioneren (kwaliteit) van de objecten die je beheert op een bepaald niveau te brengen/houden. Bij risicosturing kan dat niveau een bepaald risiconiveau zijn waar je onder wilt blijven. We kunnen beheercyclus van watersystemen beschouwen als de Deming-cyclus- ofwel PDCA-cyclus.

 

Wat houdt die PDCA-indeling dan precies in?

Beheer is niets anders dan goed kijken naar de dingen die je beheert, nagaan of het werkt zoals het moet werken (CHECK en ACT) en bijsturen wat niet werkt zoals het zou moeten (PLAN en DO). Daarna begint de cyclus weer van voor af aan. Maar hoe bepaal ik wat het systeem dan moet kunnen? Het draait allemaal om een goed functionerend watersysteem, dat is de kern van alles. Vandaar dat we aan de PDCA de de categorie ‘Kern’ hebben toegevoegd. Hieronder zijn de gebruikte categorieën toegelicht:

  • Kern gaat over hoe een watersysteem zou moeten functioneren en over meer algemene en alomvattende onderwerpen binnen risico-gestuurd waterbeheer.  Kern bevat informatie over functies en kwaliteitsaspecten van watersystemen. Daarnaast bevat Kern algemene informatie over  risicosturing en assetmanagement in het kader van watersysteembeheer en over data-gestuurd watersysteembeheer.
  • Check gaat over het toetsen van het watersysteem aan hoe het zou moeten functioneren. Check bevat informatie over normering, monitoring, risico-inventarisatie en modellering.
  • Act gaat over het bepalen van maatregelen op basis van het huidige functioneren van het watersysteem. Act bevat informatie over risico-analyse, afwegingsmethodieken en beheer- en onderhoudsstrategieën.
  • Plan gaat over het voorbereiden van maatregelen die uitgevoerd gaan worden. Plan bevat informatie over wet- en regelgeving (randvoorwaarden bij uitvoering),  conditionering en uitbesteden en aanbesteden.
  • Do gaat over het daadwerkelijk uitvoeren van de beheermaatregel om het faalrisico te verkleinen. Do bevat informatie over vormen van uitvoeringsmaatregelen, onderhoud aan watergangen en aanleg, onderhoud en vervanging van objecten in watersystemen.

 

 

Theorie versus praktijk

In theorie neem je pas een maatregel als je weet dat de maatregel grotere baten heeft dan kosten. Met andere woorden: de risicoreductie door je maatregel is hoger is dan kosten van je maatregel. Betekent dat je beide in dezelfde grootheid en eenheid zou moeten uitdrukken en bovendien beide goed in beeld moet hebben. Dat lukt heel vaak nog niet in het waterbeheer. De specifiek benodigde data daarvoor en berekeningsmethodieken ontbreken meestal nog. Het is nog erg lastig om de faalkans(reductie) per jaar van een watergang te kwantificeren. Hetzelfde geldt voor het faaleffect.

Maar door gebruik te maken van alle kennis en ervaring bij de gebiedsexperts is het wel mogelijk een eerste kwalitatieve inschatting van faaleffect en -kans te maken. Op basis daarvan is het mogelijk een effectief meetprogramma te maken, op basis waarvan weer een eerste kwantitatieve risico-inventarisatie gemaakt kan worden. Op die manier is het op termijn mogelijk om faalrisico’s met een acceptabele betrouwbaarheid te monetariseren (in euro’s uit te drukken). Daardoor wordt het mogelijk de baten van maatregelen (risicoreductie in euro’s) af te wegen tegen de kosten ervan.